Parafia w Opatowcu

Tę pamięć o Tobie usiłował zasypać piach zapomnienia. Przez całe wieki wielu przychodziło do Twojego
źródła po wodę, w ogóle nie myśląc o Tobie. Ci, którzy o Tobie pamiętali i pragnęli, by oddać Ci należną
cześć, słyszeli w odpowiedzi „Na co ci to?”, „Zapomnij o tym”. Nasi biskupi, a za nimi proboszczowie,
od czasów Mieszka i Chrobrego woleli pamiętać o świętych związanych z Piastami i plemieniem Polan,
niż o Tobie, który pochodziłeś spośród Wiślan i wszedłeś do Kościoła drzwiami otwartymi przez
świętego Metodego. Był tu, w Opatowcu, i taki proboszcz, który nie wiedział, że to Ty jesteś pierwszym
synem polskiej ziemi wyniesionym do chwały ołtarzy, i słysząc słowa „Święty Świerad” odpowiadał
„Jaki tam święty – ledwo błogosławiony”. A jednak wbrew wszelkim przeciwnościom, w każdym
pokoleniu znajdowała się w Opatowcu garstka Twoich czcicieli, która niczym biblijna Reszta
dochowywała Tobie wierności. Pobożne niewiasty przynosiły wodę ze źródełka, by przemywać nią oczy
dzieci i wnuków, a gdy zdarzało im się szczególniej zapragnąć świętych obcowania, udawały się na
miejsce Twojej pustelni w procesji ze światłami. Jeden czciciel pobożny i zasobny ufundował Twój obraz
do opatowieckiego kościoła. Drugi – pięknie Twoje związki z Opatowcem opisał. Trzeci – artysta
śpiewak – pielgrzymował do Nitry w czasach komunistycznego ucisku i odśpiewał mszę „De Angelis”
przy Twoich doczesnych szczątkach, co zapewne musiałeś usłyszeć. Czwarty – też artysta śpiewak (ma
Opatowiec szczęście do śpiewaków) – ufundował ujęcie wody z Twojego źródełka, gdy zaczęło słabiej
bić i zarosło chaszczami, bo ludzie przestali do niego przychodzić. Wreszcie, kilka lat temu, zebrała się
grupa pobożnych dusz i uradziła, że skoro przez ponad dziewięć wieków żaden ksiądz proboszcz nie
chciał Twojego kultu rozniecić, to trzeba wykupić kawałek lasu ze źródełkiem i postawić przy nim
kapliczkę. Na przeszkodzie stanęła odmowa sprzedaży gruntu ze strony właścicielki. Smutek ogarnął
serca Twoich czcicieli i rozległo się wielkie narzekanie – że w Tropiu pamięć o Tobie pięknie rozkwita, a
w Opatowcu marnieje, że wszystko stracone.
I wtedy zdarzyło się coś potrójnie nadzwyczajnego. Po pierwsze, opatowieckiemu Królowi
Pszczelarzy udało się słodką mową nakłonić właścicielkę gruntu do zmiany zdania. Po drugie, nowy Wójt
Gminy, obecnie zaś Burmistrz Miasta Opatowiec, zebrał fundusze na wykup działki i budowę kapliczki,
w której została umieszczona Twoja figura. Niewielka to kapliczka, mniejsza od Twojego mieszkania w
dębowym pniu, ale przecież nasz Pan nie w doczesnej wielkości sobie upodobał. Po trzecie, Bóg dał
Kościołowi Opatowieckiemu Pasterza, który usłyszał głos ludu i w tym roku
uczcił Twoje wspomnienie liturgiczne uroczystą mszą świętą przy kapliczce, zapowiadając, że odtąd
będzie to już dorocznym zwyczajem w naszej parafii.
Wzięło w tej Mszy Świętej udział dwa tuziny wiernych – najwierniejszych z wiernych,
najwierniejszych z najmniejszego miasta w Polsce. Z tego małego zgromadzenia wzniosło się do Ciebie
wielkie wołanie: „Święty Świeradzie – wróć do nas! Naucz nas Twojego samozaparcia i wytrwałości!
Naucz czerpać siłę z Bożego źródła i wyznawać wiarę w Chrystusa z dumnie podniesionym, choć
utrudzonym czołem. Wołamy o Twoją surowość i czystość obyczaju, bo widzimy, jak straszne
spustoszenia poczyniła w naszej krainie rozwiązłość. Nieznośnym bólem napawa nas myśl, że nasza
społeczność mogłaby rozkwitać, a oto marnieje, bo wielu spośród nas zmarnowało życie przez grzech.
Wróć i naucz nas pościć tak, jak Ty pościłeś, by pokuta uchroniła nas przed słuszną karą, tak jak niegdyś
uchroniła mieszkańców Niniwy. Święty Świeradzie, pochodzący z plemienia, którego historia pozostała
niezapisana, a grody do gołej ziemi spalone, wróć i naucz nas miłości mimo wszystko – tej miłości, która
wszystko przetrzyma. Wróć pośród cudów, jakie przybywaniu relikwii świętych zwykły towarzyszyć.
Wróć i naucz nas żyć tak, by stał się dla Opatowca cud odrodzenia!”.

     Sam święty Świerad nie pozostawił nam żadnego pisma. Nie mamy więc żadnego jego życiorysu, który zaczynałby się słowami „Urodziłem się w Opatowcu w Roku Pańskim 978”. Podobnie jak Pan Jezus, nasz święty Ziomek nie zajmował się pisaniem o Bogu, ale świadczył o Nim swoim życiem, na które składała się modlitwa, praca i nauczanie. Jednak o ile Ewangeliści podają datę i miejsce narodzenia Pana Jezusa oraz Jego rodowód, o tyle uczeń świętego Świerada, Benedykt, przekazał o pochodzeniu swojego Mistrza tylko dwie wiadomości: pierwszą – że pochodził ex Poloniensium, czyli spośród mieszkańców państwa Polan, i drugą – że wywodził się ex rusticitate, czyli stanu wieśniaczego lub ze środowiska jeszcze surowego, podszytego pogaństwem. Obie te informacje, usłyszane od Benedykta, zapisał biskup Maurus w roku 1064, w kronice, która pozostaje w zasadzie jedynym źródłowym tekstem dotyczącym naszego Świętego. Sformułowanie ex Poloniensium, czyli spośród mieszkańców państwa Polan, pozwala wysnuć wniosek, że Świerad pochodził nie z plemienia Polan, lecz z plemienia Wiślan. W przeciwnym razie kronikarz użyłby określenia ex Polonorum, czyli spośród Polan. Pisząc zaś ex Poloniensium dał do zrozumienia, że Świerad pochodził z krainy wchodzącej w skład państwa Polan, której mieszkańcy należeli jednak do innego plemienia. A skąd wiemy, że chodziło o Wiślan, a nie o któreś z sąsiednich plemion – Ślężan, Lublinian czy Golęszyców? Wnioskujemy tak na podstawie nazw miejscowości, zawierających ten sam rdzeń, co imię Świerad, takich jak Sieradz, Sieradzice, Sieradowice, Sieradza względnie Świeradzice, Świradz, Sieredzice i Sieragi. Wszystkie miejscowości o tych nazwach znajdują się w zasadzie tylko na ziemi Wiślan.

     Henryk Kapiszewski, największy i najbardziej wnikliwy spośród badaczy żywota świętego Andrzeja Świerada, stwierdza w pracy naukowej pod tytułem Eremita Świrad na ziemi rodzinnej, że wiadomości o pochodzeniu świętego Świerada z okolic Zakliczyna mają krótki rodowód i nie dają się obronić. Całe zamieszanie odnośnie do miejsca pochodzenia Naszego Świętego wzięło się z siedemnastowiecznego zapisu pochodzącego z księgi metrykalnej parafii w Tropiu. W tym zapisie, sporządzonym między 1609 a 1640 rokiem przez plebana Jakuba Kazimierskiego widnieje informacja, jakoby Świerad pochodził z miejscowości Kąty lub miejscowości Kończyska pod Zakliczynem, miał na imię Gryrad względnie Gerard, które miano spolszczyć na Świerad i był synem Gniewomira Osmoroga z rodu Gierałtów Osmorogów. Ten Gryrad-Świerad miał być biskupem augierskim, który został kanonizowany po męczeńskiej śmierci poniesionej z rąk Węgrów, a w roku 1240 Gierałtowie mieli ufundować kościół pod jego wezwaniem w Tropiu. Krytyczna analiza tych informacji, dokonana przez Kapiszewskiego, ujawnia jednak, że ród Gierałtów osiadł nad Dunajcem dopiero w czasach późniejszych, gdy kościół w Tropiu już istniał, a cały zapis miał na celu uświetnienie historii tego rodu poprzez wprowadzenie do niej postaci tak wybitnej, jak święty Świerad. Ponadto, zdrowy rozsądek każe zapytać, jakim cudem biskup augierski miałby pełnić swoją posługę, prowadząc jednocześnie surowe życie eremity. Można zatem nie zajmować się więcej pseudo-historycznymi rewelacjami na temat miejsca pochodzenia świętego Świerada, które to rewelacje, oględnie mówiąc, nie przynoszą chluby autorom strony internetowej parafii w Tropiu. Można również zostawić bez komentarza informację o pochodzeniu świętego Świerada z Sieradzic, ponieważ – na ile można wywnioskować z istniejących źródeł – w tamtej miejscowości nigdy nie istniała taka tradycja ani nie było związanego z nią kultu.

     Zapytajmy jednak, gwoli sprawiedliwości, co przemawia za twierdzeniem o pochodzeniu świętego Świerada z naszego Opatowca. Argumentów jest kilka i są one następujące:

     Argument pierwszy to ten, który możemy zobaczyć tu i teraz, w tej świątyni. To my sami, to nasza wspólnota parafialna, która stanowi kolejne ogniwo w łańcuchu pokoleń przekazujących sobie wiadomość o pochodzeniu świętego Świerada z naszej ziemi. Innymi słowy – to żywa tradycja, sięgająca czasów niepamiętnych. Na ten argument powołuje się wspomniany Henryk Kapiszewski, pisząc: „O ile łączenie pochodzenia eremity z okolicami Zakliczyna nie wytrzymuje krytyki, o tyle tradycja lokalna o pochodzeniu św. Świrada z Opatowca ma znamiona wiarygodności, gdy rozpatruje się ją na szerszym tle, nawiązując do najstarszych źródeł pisanych oraz do najdawniejszych autorów polskich, podających żywot św. Świrada”.

     Informację o tych najstarszych źródłach pisanych znajdujemy w Żywotach Świętych księdza Piotra Skargi – i to jest argument drugi. Skarga był pierwszym autorem, który przetłumaczył na język polski — swobodnie, ale wiernie – Żywot świętego Świrada napisany przez biskupa Maurusa. W pierwszych zdaniach tego żywota napisał: „Święty Andrzej Żurawek albo Żerard, urodził się w roku 978 w Małopolsce, w miasteczku Opatowcu, blizko Wiślicy położonem, z bogobojnych rodziców Marka i Agnieszki, którzy go w pobożności i bojaźni Bożej jak najstaranniej wychowywali”. A w zakończeniu tego żywota napisał: „Mniemałem, że o tym świętym swojej krwie Polacy nie wiedzieli, ale gdym tenże żywot jego nalazł w Legendach Krakowskich, poznałem pilność i nabożeństwo przodków naszych ku Świętym Bożym”. Skarga wyraźnie pisze, że żywot świętego Świerada znalazł w księgach „przodków naszych”, a więc wcześniejszych niż wiek XVI kiedy to pisał Żywoty. Przykładem takiej księgi może być zaginiony dziś kodeks, który pochodził z XV wieku, a zawierał między innymi żywotami również Vita Sancti Andreae Zorardi. Kodeks ten pochodził z Diecezji Krakowskiej, o czym świadczyły żywoty świętych czczonych w Krakowie, jak św. Florian, św. Wacław, święci Cyryl i Metody czy św. Stanisław. A my mamy tu kolejny argument za pochodzeniem świętego Świerada z Opatowca, mianowicie ten, że po tym, jak zlatynizowana forma imienia Świerad, która brzmi Zoerard względnie Zorard (w różnych opracowaniach spotyka się oba warianty), została spolszczona przez księdza Skargę na Żurawek, rozpowszechniła się tylko w Opatowcu! Tylko w Opatowcu zatem drugie miano Świerada znalazło żywy oddźwięk, co wyraźnie świadczy, że w tym miejscu jego kult był najsilniejszy. Trudno zresztą żeby było inaczej, skoro parafia w Tropiu przeżywała wówczas ciężkie chwile, ponieważ jej kościołem zawładnęli na kilkadziesiąt lat heretycy – arianie.

     I jeszcze jeden argument – kronika spisana z początkiem XVII wieku przez kleryka Marcina Barańskiego, zwanego Baroniuszem. Autor zaczyna ją słowami Andreas Zoerardus in partibus minoris Poloniae in Opatowiec Oppido, prope Vistulam fluvium... natus, czyli „Andrzej Zoerard urodził się w Małopolsce, w mieście Opatowcu nad Wisłą”. I dalej, kolejni autorzy żywotów świętych powtarzali te informacje, aż pojawili się mędrkowie, którzy usiłują odebrać Opatowcowi największego z jego synów. Trzeba nam się zatem o Niego z nową mocą upomnieć. Jak napisał dwa lata temu ksiądz Michał Dłutowski w książce Zapomniany Święty Andrzej Świerad, „Nasz święty Rodak bardziej znany i czczony jest na Słowacji, Węgrzech oraz w Chorwacji, niż w Polsce. Słowacy uznali go za swojego Ojca Wiary. Jest, też głównym patronem Węgier. Chorwaci powierzyli mu pod opiekę młodzież. Natomiast Polacy o swoim pierwszym orędowniku przed tronem Boga św. Andrzeju Świeradzie, poza Tropiem, Opatowcem i Oławą, zapomnieli. Spełnia się niestety powiedzenie »Cudze chwalicie swego nie znacie«. W ostatnim czasie rozwinął się w Polsce kult św. pustelnika Ojca Szarbela Makhlofa z Libanu, a o naszym potężnym patronie prawie nikt nie pamięta! Nawet, niektórzy z braku wiedzy twierdzą, że Świerad był Słowakiem. Nasze zapomnienie pierwszego i największego z wyznawców w narodzie polskim powinno przemienić się w powszechne czczenie go jako Ojca wiary narodu polskiego. Jest to szczególnie ważne teraz, kiedy wiara rzymskokatolicka w Polsce topnieje z dnia na dzień i potrzeba powrotu do jej korzeni, by się mogła odrodzić i wydać dobre owoce”.

      Czy rozszerzanie tej powszechnej czci możemy zacząć od translacji relikwii naszego Świętego Rodaka z Nitry do kościoła w Opatowcu?

 

Jan Pociej

Gdy ksiądz Grzegorz poinformował nas o planowanej pielgrzymce do Madonny Łokietkowej, zwanej
również Panią Wiślicką, a także Matką Bożą Uśmiechniętą, bardzo się uradowałam. Ósmy września to
Święto Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, czyli tak zwany Wielki Odpust Wiślicki. Na tę uroczystość
przybywali zawsze książęta i królowie Polski.
Na ten dzień oczekiwałam z odrobiną niepokoju z powodu niedawnych niedyspozycji układu ruchu...
Czy podołam? Niemniej nie miałam ani chwili wahania w podjęciu decyzji. Z radością podjęłam ten trud,
wierząc, że z Boską pomocą nie takie zadania człowiek może wykonać.
Moją intencją było dziękczynienie Bogu i Matce Najświętszej za wszystkie łaski otrzymane w życiu, a
przede wszystkim za dzieci i wnuki, oraz prośba o zdrowie dla całej rodziny i o pokój dla Polski i świata.
Naszym modlitwom i śpiewom w trakcie pokonywania dystansu piętnastu kilometrów towarzyszyła
iście pielgrzymkowa pogoda: optymalna temperatura, słoneczko co jakiś czas przysłonięte pięknymi – jak
to szczególnie w Polsce – chmurkami, i przyjazny wietrzyk. Pola i lasy nadnidziańskie witaliśmy
najpierw śpiewem Godzinek do Najświętszej Maryi Panny, a potem odmawianiem i śpiewaniem
wszystkich części różańca.
Nasz przewodnik i opiekun ksiądz Grzegorz zaimponował nam odmówieniem jednej części różańca po
rosyjsku w intencji pokoju na Ukrainie. Był to bardzo wzruszający moment marszu.
Główna uroczystość – suma odpustowa – podniosła, rozmodlona i piękna. Dla mnie – przeżycia
zwielokrotnione niecodziennym brzmieniem organów i śpiewem organisty wiślickiego, spotęgowane
wspaniałą akustyką miejsca.
Przed samą mszą świętą główny celebrans uroczystości ksiądz biskup Andrzej Kaleta nadał tytuł
kanonika, o ile dobrze pamiętam, ośmiu księżom proboszczom diecezji kieleckiej.
Ze wzruszeniem wysłuchałam informacji o wprowadzeniu relikwii księdza kardynała Stefana
Wyszyńskiego do Bazyliki Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.
Ksiądz biskup Kaleta w czasie homilii zwrócił uwagę, aby zachęcać ludzi do przybywania do Wiślicy i
uświadamiać ich o szczególnym znaczeniu tego miejsca w Polsce. Wyrazić chcę w tym miejscu nadzieję,
że kolejne pielgrzymki do Pani Wiślickiej zgromadzą większą gromadkę uczestników. Nasza była bardzo
skromna – siedem osób, z wielebnym naszym Proboszczem, księdzem Grzegorzem, włącznie.
W czasie uroczystości poświęcone również zostało ziarno pszeniczne, które otrzymawszy, podarowałam
zaprzyjaźnionej rodzinie rolniczej państwa Majów, aby zwielokrotniło przyszłoroczny plon.
Na koniec uroczystości, po błogosławieństwie Księdza Biskupa, odśpiewaliśmy „Pieśń o Madonnie
Łokietkowej” na melodię „Czarna Madonno”.
A po uroczystości zaproszono nas na pyszny bigos z chlebem z tutejszej piekarni i dorodne śliwki.
Nasza skromna grupa pielgrzymkowa uraczyła się jeszcze lodami z wiślickiej słynnej lodziarni,
zafundowanymi przez panią Kazię Bugajską, a drogę powrotną w komfortowych warunkach zapewnili

nam panowie Aleksander Minior i Krystian Witkoś, którym z tego miejsca serdeczne „Bóg zapłać!”. Dla
mnie był to jeden z najpiękniejszych dni w życiu!

Zofia Pociejowa

Pieśń o Madonnie Łokietkowej
(na melodię „Czarna Madonno”)
Na gipsowym wzgórzu stoi
Kolegiata z dawnych lat
Z niej Madonna Łokietkowa
Błogosławi cały świat.
Mrok starego prezbiterium
Rozjaśniony blaskiem Twym
A Dzieciątko uśmiechnięte
Zawsze wzrusza sercem mym.
Ref. O Madonno Łokietkowa
Ty Wiślicy strzeżesz bram
O Madonno Łokietkowa
Radość, pokój ześlij nam.

Na tej ziemi Król Łokietek
Modlił się o Polski los
Ty modlitwy wysłuchałaś
I otrzymał łaski trzos.
Od tej pory tu przychodzi
Modły składać wierny lud
Swojej Pani powierzając
Całodziennej pracy trud.
Ref.

Wiary naszej nie pokonał
Ani Tatar, ani Szwed
Choć Kościoły nam niszczyli
Naród wciąż do Ciebie szedł.
Teraz znów istnieją siły,
Które chcą podzielić nas
My do Ciebie się zwracamy,

By nie wrócił taki czas.
Ref.

Ziemia Wiślicka prastara
Nida przepływa tu w dal
To chrześcijaństwa kolebka
Odjeżdżać stąd ludziom żal.
Pani Wiślicka z Dzieciątkiem
Od wieków jest z nami tu
Uśmiechem wita każdego
Kto zjawi się u Jej stóp.
Ref.

O, Madonno Łokietkowa
Tyś nadzieją ludzkich dusz
Łaskę zjednaj nam u Boga
Bądź tu zawsze z nami już.

Przez wieki Twojego wsparcia
Upraszał król i chłop
Z niezłomną wiarą, nadzieją
Klękając u Twoich stóp.
Choć trudy życia przed nami
Nie lęka się Boży lud
Z ufnością w przyszłość patrzymy
Modląc się u Twoich stóp.

Ref.

Refleksje po pielgrzymce do Madonny Łokietkowej
Całe życie możemy nazwać pielgrzymką. Pielgrzymowanie do miejsc świętych to niezwykła modlitwa,
możliwość spotkania z Bogiem i drugim człowiekiem. To „rekolekcje w drodze”.
Każdy z nas idzie ze swoją intencją (jak nie z wieloma). Ja pielgrzymowałam przez sześć lat do stóp
Matuchny Jasnogórskiej. Ze względu na stan zdrowia nie było mi dane dalej stawiać kroków na
pielgrzymim szlaku. Ale za to już cztery lata pielgrzymuję duchowo z Kielecką Pieszą Pielgrzymką na
Jasną Górę.

Cieszę się bardzo, że ks. Grzegorz zorganizował w tym roku pielgrzymkę do Madonny Łokietkowej w
Wiślicy. Nie było nas wiele, ale to dopiero początek. Myślę, że w następnych latach będzie
kontynuowana. Pójdzie nas więcej, więcej i więcej do Matki Bożej Uśmiechniętej, aby przepraszać,
prosić i dziękować.

Krystyna Cugowska

Relacja z pielgrzymki do Wiślicy
Wiślica zawsze była bliska mojemu sercu. To tutaj prawdopodobnie było miejsce chrztu Wiślan w 880
roku, czyli prawie sto lat wcześniej, niż chrzest Polski.
Dekanat wiślicki to mój rodzinny dekanat. Zresztą w latach przedwojennych i powojennych Opatowiec
należał do dekanatu wiślickiego. To do niedawna najmniejsze miasteczko w Polsce (w następnej
kolejności najmniejszym miastem ogłoszono Opatowiec) jest mi bliskie, bo tu, w wiślickiej kolegiacie,
czeka na mnie Mama.
Mam w sobie taki obraz, że kiedy jadę do domu, to w oknie kuchni widzę zawsze moją mamę, która
czeka i patrzy, czy już dojechałem, czy idę w stronę mieszkania. Miałem takie samo wrażenie ósmego
września, kiedy szliśmy pieszo w pielgrzymce. Miałem wrażenie, że Maryja w tym sanktuarium Jej
Narodzenia czeka na mnie, jak moja mama w oknie kuchni... i uśmiecha się, że już dotarliśmy cali i
zdrowi. W końcu Maryję Łokietkową nazywa się Uśmiechniętą...

ks. Grzegorz Szlenk